ZSP NR 5 W INOWROCŁAWIU

Do pob.Regulamin Wiedzy o Finansach - pobierz
Do pob. Informator Wiedzy o Finansach - pobierz

OLIMPIADA WIEDZY O FINANSACH - BANKI W AKCJI

Olimpiada Wiedzy o Finansach - Banki w Akcji powołana została przez Jego Magnificencję Rektora Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu, reprezentującej Wyższe Szkoły Bankowe w Gdaosku, Poznaniu, Toruniu i Wrocławiu wraz z ich Wydziałami Zamiejscowymi w Bydgoszczy, Chorzowie, Gdyni, Szczecinie i Opolu i jest organizowana we współpracy z Fundacją Bankową im. Leopolda Kronenberga, Narodowym Bankiem Polskim oraz Fundacją Młodzieżowej Przedsiębiorczości.

Biuro Olimpiady Wiedzy o Finansach - Banki w Akcji
Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu
Al. Niepodległości 2
61-874 Poznań
biuro@olimpiadafinansowa.pl
www.olimpiadafinansowa.pl

Celami Olimpiady są:
a) odkrywanie i rozwijanie uzdolnieo uczniów oraz pobudzanie do twórczego myślenia,
b) wspieranie kreatywnych i przedsiębiorczych postaw uczniów,
c) wspomaganie zdolności stosowania zdobytej wiedzy w praktycznym działaniu,
d) kształtowanie u uczniów umiejętności koniecznych do sprawnego poruszania się w sferze finansów, tj. do podejmowania ugruntowanych decyzji w odniesieniu do usług finansowych, przy świadomości wiążących się z nimi szans i rodzajów ryzyka,
e) przygotowanie młodzieży do przyswajania wiedzy finansowej przez całe życie,
f) upowszechnienie edukacji finansowej jako uzupełnienia środków legislacyjnych, służących zapewnieniu konsumentom właściwych informacji i właściwego doradztwa, a także odpowiedniej ich ochrony,
g) propagowanie racjonalnego gospodarowania finansami i nawyku oszczędzania,
h) upowszechnianie nawyku dokonywania analizy popartej wiedzą przed podjęciem decyzji finansowych,
i) wyłanianie najbardziej utalentowanej młodzieży do nauki w szkołach wyższych,
j) przygotowanie do potwierdzenia kwalifikacji zawodowych.

PROGRAM OLIMPIADY WIEDZY O FINANSACH

Temat IV edycji: Bezpieczeostwo konsumenta na rynku finansowym

Przedmiotem Olimpiady IV edycji jest szeroko pojęte bezpieczeostwo konsumenta na rynku finansowym. Konsument to osoba fizyczna, która dokonuje czynności prawnej, w tym zawiera umowę o usługi finansowe, niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Bezpieczeostwo klienta indywidualnego (konsumenta) można zdefiniowad jako sytuację, gdy usługi finansowe są dopasowane do potrzeb i możliwości gospodarstwa domowego, a te z kolei mają odpowiednie informacje dotyczące cen czy ryzyka. Jednocześnie na rynku istnieją mechanizmy regulujące dopuszczenie do obsługi gospodarstw domowych tylko wiarygodnych instytucji finansowych oraz mechanizmy regulujące zabezpieczenie roszczeo klientów w sytuacji, gdy pośrednik finansowy staje się niewypłacalny.
Bezpieczeostwo konsumenta – klienta rynku usług finansowych - rozważane może byd z kilku perspektyw. Pierwsza dotyczy bezpieczeostwa pojedynczych transakcji finansujących i lokacyjnych. Kolejna płaszczyzna odnosi się do dostępnych bezpośrednio konsumentowi metod zabezpieczania przed ryzykiem. Bezpieczeostwo na rynku finansowym może byd rozważane także z punktu widzenia nowych technologii i zagrożeo, jakie niesie ich wykorzystywanie w dostępie do usług finansowych. Wreszcie wyeksponowad należy rolę paostwa we wpieraniu konsumenta na rynku finansowym. Paostwo buduje sied bezpieczeostwa rynku finansowego. Tworzy także ramy prawne i instytucjonalne wsparcia klienta indywidualnego na rynku finansowym, niejednokrotnie dostosowując przepisy krajowe do norm Unii Europejskiej. Bezpieczeostwo konsumenta na rynku finansowym zależy jednak przede wszystkim od jego racjonalnych decyzji, które oparte są na wiedzy i umiejętności oceny ryzyka. Znajomośd zasad funkcjonowania rynku finansowego i istoty ryzyka jest podstawą podejmowania tych decyzji i oceny ich skutków.

Tematyka Olimpiady w roku szkolnym 2011/2012

I. Podstawowe pojęcia związane z bezpieczeostwem i oceną ryzyka na rynku finansowym
1. Rynek finansowy. Uczestnicy i funkcjonowanie rynku finansowego. Instrumenty rynku finansowego: lokaty bankowe, papiery wartościowe dłużne, papiery udziałowe, instrumenty pochodne, kredyty i pożyczki, instrumenty rozpraszające ryzyko (sekurytyzacja).
2. Istota bezpieczeostwa na rynku finansowym. Bezpieczeostwo z punktu widzenia różnych grup interesariuszy. Bezpieczeostwo jako cecha stabilności finansowej. Przyczyny wzrostu ryzyka i niepewności na globalnym rynku finansowym.
3. Pojęcie ryzyka. Ryzyko a niepewnośd. Ryzyko czyste i spekulatywne. Ryzyko rynkowe (stopy procentowej, kursu walutowego, cena akcji, dochodu). Ryzyko kredytowe w szerokim rozumieniu. Ryzyko płynności. Ryzyko operacyjne. Ryzyko systemowe. Źródła informacji wykorzystywanej do oceny ryzyka.
4. Zakłócenia reguł rynkowych a bezpieczeostwo w sferze finansowej. Zjawisko asymetrii informacji, hazardu moralnego, negatywnej selekcji, jazdy na gapę.
5. Kategorie wykorzystywane w ocenie ryzyka. Wartośd pieniądza w czasie. Analiza przepływów pieniężnych. Wartośd bieżąca i wartośd przyszła inwestycji. Stopy zwrotu. Stopa procentowa jako cena na rynku finansowym. Nominalna i realna stopa procentowa. Efektywna stopa procentowa. Stopy procentowe banku centralnego. Stawki rynku międzybankowego. Kurs walutowy. Relacje między dochodem z instrumentów finansowych a ryzykiem.
II. Bezpieczne finansowanie potrzeb gospodarstw domowych
1. Uzupełnianie niedoborów finansowych gospodarstwa domowego. Umowa kredytu i pożyczki. Istota i szczególne uregulowania kredytu konsumenckiego. Przesłanki regulowania stosunków kredytowych między instytucjami kredytowymi a klientami indywidualnymi. Pułapki w umowach o finansowanie. Wybór instytucji finansującej a bezpieczeostwo.
2. Porównanie i wybór produktu finansującego. Koszty kredytów i pożyczek. Czynniki determinujące koszt kredytów bankowych. Całkowity koszt kredytu. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania. Waluta kredytu a ryzyko kursu walutowego. Waluta kredytu a wysokośd rat kredytowych. Rodzaj oprocentowania a wysokośd rat kredytowych.
3. Bezpieczny poziom zadłużenia gospodarstwa domowego. Ocena zdolności kredytowej przez banki. Istota i płaszczyzny zdolności kredytowej. Metody oceny zdolności kredytowej gospodarstwa domowego (metoda dochodowa, metoda punktowa). Rekomendacja T. Akceptowany poziom wydatków na obsługę kredytów i pożyczek w stosunku do średnich dochodów kredytobiorcy. Istota i rola testów wrażliwości. Przeprowadzanie testów wrażliwości.
III. Inwestowanie nadwyżek pieniężnych przy uwzględnieniu ryzyka
1. Lokaty bankowe. Ochrona kapitału. Rodzaj oprocentowania a ryzyko dochodu. Bezpieczeostwo lokowania środków w bankach. Bankowy Fundusz Gwarancyjny i zasady gwarantowania depozytów. Zasady gwarantowania środków zdeponowanych w spółdzielczych kasach kredytowo-oszczędnościowych.
2. Dłużne papiery wartościowe. Ryzyko inwestycjo w papiery dłużne w zależności od emitenta. Relacje między ceną a rentownością papierów wartościowych. Wpływ rynkowej stopy procentowej na rentownośd papierów. Ratingi papierów dłużnych.
3. Akcje. Ryzyko związane z inwestycjami w akcje. Oczekiwana stopa zwrotu. Klasyczne miary ryzyka inwestycji w akcje. Zalety inwestowania na rynku giełdowym z punktu widzenia bezpieczeostwa obrotu. Budowa portfela akcji a minimalizacja ryzyka. Domy maklerskie jako pośrednicy w dostępie do rynku giełdowego. Zakres ochrony w systemie rekompensat dla inwestorów giełdowych.
4. Fundusze inwestycyjne. Rodzaje funduszy inwestycyjnych a ryzyko inwestowania w jednostki uczestnictwa funduszy.
5. Instrumenty pochodne. Rodzaje derywatów (transakcje terminowe, opcje, swapy). Spekulanci i ryzyko związane z transakcjami spekulacyjnymi. Giełdowy i pozagiełdowy obrót instrumentami pochodnymi.
IV. Metody sterowania ryzykiem na rynku finansowym dostępne konsumentom
1. Unikanie ryzyka. Świadome zatrzymanie ryzyka. Istota dywersyfikacji ryzyka. Dywersyfikacja ilościowa i jakościowa. Budowa zdywersyfikowanego portfela inwestycyjnego.
2. Ubezpieczenia jako metoda transferu ryzyka. Podstawowe pojęcia związane z ubezpieczeniami: rodzaje ubezpieczeo, ryzyko ubezpieczeniowe, suma ubezpieczenia, franszyza. Ochrona klienta zakładów ubezpieczeo.
3. Instrumenty zabezpieczające transakcje na rynku finansowym. Formy zabezpieczeo kredytów (hipoteka, zastawy, zabezpieczenia osobiste, jak ubezpieczenie kredytu, weksle in blanco, poręczenie) i konsekwencje ich ustanowienia dla kredytobiorcy. Instrumenty pochodne w funkcji zabezpieczającej.
V. Technologia a bezpieczeostwo finansów osobistych
1. Istota i instrumenty bankowości elektronicznej. Elektroniczny instrument płatniczy (karta płatnicza, pieniądz elektroniczny). Zasady elektronicznej identyfikacji posiadacza.
2. Karty płatnicze i bezpieczeostwo transakcji. Rodzaje zabezpieczeo na kartach płatniczych. Postawy klientów a bezpieczeostwo rozliczeo bezgotówkowych za pomocą kary płatniczych. Zakres odpowiedzialności właściciela karty w przypadku jej zgubienia lub kradzieży.
3. Bankowośd internetowa i jej zagrożenia (sniffing, phishing, namierzanie sieci, ataki typu man-in-the middle). Postawy klientów a bezpieczeostwo korzystania z bankowości internetowej. Systemy autoryzacji dostępu do konta i transakcji.
VI. Kształtowanie bezpieczeostwa rynku finansowego przez władze publiczne
1. Instytucje sieci bezpieczeostwa na rynku finansowym. Fundusze gwarantowania depozytów (Bankowy Fundusz Gwarancyjny, Kasa Krajowa SKOK, TUW SKOK). Bank centralny (Narodowy Bank Polski) jako ogniwo sieci bezpieczeostwa finansowego: wspieranie stabilności systemu finansowego, bezpieczeostwa systemu płatniczego i rozrachunków, kredytodawca ostatniej instancji. Nadzór nad rynkiem finansowym. Nadzór sektorowy i zintegrowany. Komisja Nadzoru Finansowego.
2. Prawne aspekty ochrony konsumenta. Ustawa o kredycie konsumenckim. Przepisy antylichwiarskie. Prawo odstąpienia od umowy. Treśd umów o usługi finansowe. Klient detaliczny i jego ochrona w ramach Dyrektywy MIFID (Dyrektywa w sprawie instrumentów rynków finansowych).
3. Rozstrzyganie sporów. Bankowy arbitraż konsumencki. Sąd Polubowny przy Komisji Nadzoru Finansowego. Rzecznik ubezpieczonych.
4. Przejrzystośd usług finansowych. Obowiązki informacyjne instytucji finansowych. Obowiązki informacyjne spółek giełdowych. Zapisy umów o usługi finansowe.
5. Upadłośd konsumencka.

Źródła wiedzy i literatura

Literatura podstawowa
1. A. Bury, Karty płatnicze, CeDeWu, Warszawa, 2000,
2. M. Capiga, W. Gradoo, G. Szustak, Sied bezpieczeotwa finansowego, CeDeWu, Warszawa 2010,
3. M. Iwanicz-Drozdowska, Bezpieczeostwo rynku usług finansowych, Szkoła Główna Handlowa – Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2008,
4. K. Jajuga, T. Jajuga, Inwestycje. Instrumenty finansowe. Aktywa niefinansowe. Ryzyko finansowe, Inżynieria finansowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008,
5. Konsumenci na rynku usług bankowych, Raport dla Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Warszawa 2009,
6. P. Niedziółka, Kredytowe instrumenty pochodne a stabilnośd finansowa, Szkoła Główna Handlowa – Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2011,
7. M. Penczar, Ochrona konsumenta na integrującym się rynku bankowym w Unii Europejskiej, Integracja rynków finansowych w Unii Europejskiej od A do Z, NBP, dodatek do czasopisma Bank i Kredyt 7/2007,
8. M. Polasik, Bankowośd elektroniczna. Istota-stan- perspektywy, CeDeWu, Warszawa 2007,
9. S. Smyczek, Ochrona interesów konsumentów na rynku usług finansowych, w: Ochrona interesów konsumentów w Polsce w aspekcie integracji europejskiej, red. E. Kieżel, Difin, Warszawa 2007,
10. W. Szpringer, Społeczna odpowiedzialnośd banków. Między ochroną konsumenta a osłoną socjalną, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2009,
11. B. Świecka, Bankowośd elektroniczna, CeDeWu, Warszawa 2010,
12. Ubezpieczenia Gospodarcze, red. T. Sangowski, Poltext, Warszawa 2001,
13. G. Wąsowicz-Kiryło, Psychologia finansowa. O pieniądzach w życiu człowieka, Difin, Warszawa 2008.

Instytucje stanowiące źródło wiedzy

1. Komisja Nadzoru Finansowego
2. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
3. Narodowy Bank Polski
4. Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie
5. Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych
6. Bankowy Fundusz Gwarancyjny
7. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny
8. Związek Banków Polskich
9. Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa
10. Polska Izba Ubezpieczeo
11. Izba Zarządzających Funduszami i Aktywami
12. Krajowa Izba Rozliczeniowa
13. Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego
14. Kasa Krajowa SKOK
Prasa codzienna
1. Rzeczpospolita
2. Gazeta Prawna
3. Gazeta Giełdy Parkiet
4. Puls Biznesu
Czasopisma
1. Biuletyn Bankowy
2. Bezpieczny Bank
3. Bank i Kredyt
4. Prawo Bankowe
5. Nasz Rynek Kapitałowy
6. Pieniądze i Więź
7. Bank
8. Gazeta Bankowa
9. Wiadomości Ubezpieczeniowe
Źródła internetowe
1. www.bankier.pl
2. www.nbportal.pl
3. www.money.pl
4. www.zrozumfinanse.pl
5. www.kdpw.pl
6. www.gpw.pl
7. www.nbp.pl
8. www.inwestycje.pl
9. www.newtrader.pl

Prof. nadzw. dr hab. Beata Filipiak
Przewodnicząca Komitetu Głównego
Olimpiady Wiedzy o Finansach – Banki w Akcji Rektor Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu